“Онтрэ”-гийн тусгай зөвшөөрлийг цуцалж, 100 хувь төрийн өмчид авья

Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 3-ын 1-д “Монгол Улсад засгийн бүх эрх ард түмний мэдэлд байна. Монголын ард түмэн төрийн үйл хэрэгт шууд оролцож, мөн сонгож байгуулсан төрийн эрх барих төлөөлөгчдийн байгууллагаараа уламжлан энэхүү эрхээ эдэлнэ” гэж заажээ.

Мөн зургадугаар зүйлийн 1-д “Монгол Улсад газар, түүний хэвлий, ой, ус, амьтан, ургамал болон байгалийн бусад баялаг гагцхүү ард түмний мэдэл, төрийн хамгаалалтад байна” гэж заасан байна.

Тодруулбал, байгалийн баялаг ард түмний өмч төр буюу ард түмний сонгож байгуулсан төлөөллийн байгууллага буюу УИХ бусад байгууллага ард түмний өмнөөс баялгийг харгалзаж, хамгаалж байх ёстой гэж маш тодорхой заасан байна.

Гэтэл ард түмний өмнөөс баялгийг харгалзаж, ард түмний өмч хөрөнгийг харж хамгаалж байх ёстой Засгийн газар, УИХ нийлээд Монголын ард түмний өмч болох асар их баялаг бүхий “Онтрэ”-гийн лицензийг “Рио Тинто”-д шилжүүлж өгөхөөр үгсэн хуйвалдсан байж болзошгүй байна.

Ингэж хардах маш том үндэслэлүүд өнгөрсөн хугацаанд бий болчихлоо.

Үндэслэл 1. Засгийн газар “Онтрэ”-гийн лицензийг цуцлах боломжоо ашиглахгүй байна

Өнгөрсөн оны арванхоёрдугаар сард болсон “Оюутолгой”-н сонсголоор “Онтрэ” компанийн хайгуулын /!/ лицензийг Оюутолгойн гэрээ байгуулагдсаны дараа /!/ тухайн үеийн Эрчим хүч, уул уурхайн сайд Д.Зоригт ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл болгож байсан гэсэн мэдээллийг шинжээч танилцуулсан. Энэ нь тухайн үед хүчин төгөлдөр үйлчилж байсан Ашигт малтмалын тухай хуулийг зөрчсөн хэрэг бөгөөд хуулиараа бол энэ эрх зөвхөн АМГ-ын даргад хадгалагддаг.

25.1 нь “Лицензийн эхний жилийн төлбөрийг энэ хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 9 дэх хэсгийн 1, 18 дугаар зүйлийн 6 дахь хэсгийн 1, 2-т заасан мэдэгдлийг авснаас хойш ажлын 10 өдрийн дотор төлнө” гэсэн заалт бөгөөд тусгай зөвшөөрлийг цуцлах үндэслэл болдог.

Түүнчлэн аливаа орд газрын нөөцийг Эрдэс баялгийн мэргэжлийн зөвлөл /ЭБМЗ/ хэлэлцээд, АМГ-ын дарга нөөцийг бүртгэдэг байтал “Айвенхоу майнз” компанийн нөөцийг хэлэлцсэн ЭБМЗ-ийн дүгнэлтээр АМГ-ын дарга биш, Эрдэс баялаг, эрчим хүчний сайд өөрөө нөөцийг бүртгэсэн гэдэг мэдээлэл ч бий. 

Харамсалтай нь, Сонсголыг зохион байгуулагчид буюу УИХ-аас байгуулсан түр хороо, шинжээчид “2009 оны Хөрөнгө оруулалтын гэрээг байгуулсныхаа /гэрээг 2009.X.06-нд байгуулсан/ маргааш /2009.X.07/ Ажлын хэсэг болон хөрөнгө оруулагч талууд үргэлжлүүлэн хуралдсан” гэдэг ноцтой баримтыг олж чадсан хэрнээ Хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулагдсаны дараа Ажлын хэсэг, Хөрөнгө оруулагчид үргэлжлүүлэн хуралдсан, түүний ар дээр Д.Зоригт “Онтрэ”-гийн хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг ашиглалтын болгосон гэдэг факт танилцуулж, УИХ-ын тогтоолдоо “Онтрэгийн лицензийн түүхийг судалж, хууль бус үйлдэл илэрсэн тохиолдолд цуцлах хүртэл арга хэмжээ авах” чиглэл өгчихөөд байхад Засгийн газар олигтой арга хэмжээ аваагүй.

Ерөнхий сайд асан Н.Алтанхуяг сонсгол дээр “Лиценз олгодог, сунгадаг мунгадаг чинь Засагт хамааралгүй шүү дээ. АМГ-т л хамаатай. "Онтрэ"-гийн лицензийг манай Д.Ганхуяг сайд түдгэлзүүлсэн гэж ярьдаг юм шүү дээ. Тэр хавиар сайн шалгаарай...” гэж зааж өгөөд байхад л ажилласангүй.

УИХ АМНАТ-ийг гурав дахин багасгаж, “Оюутолгойн” гэх алдагдалтай ХОГ-ний орчинг бий болголоо

Засгийн газар бол гүйцэтгэх эрх мэдэл, асуудалтай тулж ажилладаг учраас шийдэл гаргадаг. Тэр шийдэл нь ард түмний эрх ашигт нийцэж байгаа эсэхийг үүрэг өгснөөрөө УИХ хянах ёстой. Гэтэл УИХ “Онтрэ” дээр өгсөн “Лицензийн түүхийг хянаж, шаардлагатай тохиолдолд цуцлах хүртэл арга хэмжээ авах” үүргээ нэхэхгүй байна.

Өөрөөр хэлбэл, одоо зэсийн АМНАТ-ын тухайд Монгол Улсад хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа хувь хэмжээ, Оюутолгойн Хөрөнгө оруулалтын гэрээтэй ямар ч ялгаагүй болсон.

  Одоо “Онтрэ”-гийн лицензийг цуцлахаас өөр арга байхгүй

“Онтрэ”-гийн хоёр лиценз нь “Шивээ толгой” буюу Хойд Хюго ордын хойд үзүүр хэсэг, “Жавхлант” буюу Херуга ордын урд сүүл хэсэгт байрлах хэсэг бөгөөд энэ хоёр талбайд нийтдээ 10.3 сая тонн зэс, 742 тонн алт, 3300 тонн мөнгө, 190,000 тонн молибдений нөөц бий гэдэг.

Зэс нь найман Цагаан суварга, алт нь 18 Бороогийн алтны ордтой тэнцэх нөөцтэй. Хэдэн зуун тэрбум ам.доллараар үнэлэгдэх энэ баялгийг монголчуудад хамгийн ашигтай шийдэх боломж бол лицензийг цуцлах.

Дээр дурдсанчлан, "Онтрэ"-гийн лицензийг Д.Зоригт сайдын үед хууль зөрчиж сунгасан. Оюутолгойн сонсголд шинжээчийн гаргаж тавьсан баримт дунд ч харагдаж байгаа. АМГТГ-ын даргын эрх мэдлийг салбарын сайд хууль зөрчин хэрэгжүүлж сунгаснаар Онтрэ лицензээ хадгалж үлдсэн гэсэн үг.

Тиймээс лицензийг нь цуцлаад, төр 100 хувь эзэмшиж, Рио Тинтотой тохироод явах нь манай талдаа хамгийн ашигтай хувилбар.