МАН-ын зодоон 2.0: Хагарал гүнзгийрэх үү... зам салах уу...

МАН өмнө нь олон удаа эвдэрч байсан ч дээрээ хөлөө олохтой зэрэг доодуул нь гүйдлээ олоод явчихаж дөнгөдөг нам байв. Зодоонд оролцогч талууд УИХ, Засгийн газрын түвшинд ойлголцоход болдог, доош тэгтлээ гүнзгийрдэггүй байлаа. 

Тэгвэл энэ удаа ялсан тал болох У.Хүрэлсүх, Г.Занданшатар, Я.Содбаатар тэргүүтнүүд суудлаа олох асуудлыг нэлээд доогуур буюу аймаг, сумдын түвшинд хүргэх төлөвлөгөө зурсан бололтой.

Ирэх гуравдугаар сараас эхлэх дотоод сонгуулиууд Л.Оюун-Эрдэнэ, Д.Амарбаясгалан нарын талыг барьдаг намын зүтгэлтнүүдэд хатуухан болно гэсэн бор шувуу намын цагаан байрнаас нисэж байна.

Сүүлийн үед Нийслэлийн Засаг дарга Х.Нямбаатарыг сошиалд шидэн боорлуулах ажиллагаа ч тэндээс шидсэн “чулуу” гэх. Дээр гарсан үл ойлголцлыг хэтэрхий томруулж, нэг, нэгэндээ хаяг шошго зүүх нь намыг хагална уу л гэхээс эвлүүлдэггүй. Чухам ийм эрсдлээс сэргийлэх нь удирдагч хүний алсын хараа, зангараг байх учиртай. 

Нам дотор зодооныг хэтэрхий доод түвшинд аваачна гэдэг олон хүнийг хамруулна гэсэн үг. Олон хүнийг хамрах тусам доргио нь их байх болов уу.    

Дотоод үл ойлголцол, асуудлаа шийдэх тэмцэл нам дотор байх нь хэвийн үзэгдэл ч иргэдийн итгэл дээр тогтдог субъект учраас хэрээс хэтэрвэл аюултай. Намын нэрээр төрийн эрх барьж байгаа этгээдүүдийг эвтэй байгаасай гэж ерөөсөндөө ч ингэж болгоомжилж байгаа юм биш. “Хулан наадахад хулгана сүйддэг” гэгчээр, дээр сууж байгаа хэдхэн хүний эрх ашгаас болж ард түмний амьдрал, улс орны хөгжил хохирдог болсоор удаж байгаа учраас сануулж байгаа юм. Нам доторх асуудлаа шийдэж чадахгүй байгаа улсууд улс орны асуудлыг шийднэ ч гэж юу байх билээ.

"МАН-ын зодоон 1.0"-ийн үеэр  талууд өөрсдийн эрх ашигаа улсынхаас дээгүүр тавьж, УИХ-ын Чуулганы хэвийн ажиллагааг алдагдуулсан. Нэгэн намын хэрүүл талцалыг улс орны хэмжээний асуудал болгосон. 

Ямартай ч ялсан тал нь ялагдсан талаа дэвшүүлсэн үзэл санаа, зорилгыг нь харгалзаад бага ч атугай хүндэтгэж үздэг, зайлууллаа гэхэд аажмаар, “цэвэрхэн” холдуулдаг соёл ямартай ч 2010 оны XXVI их хурал хүртэл энэ намд байсан юм.

2005 оны Ө.Энхтүвшин тэргүүтний “жигүүр” байгуулсан хэрэг, 2007 оны “Элсний 13” гэх нэгдэл, тэдгээрт хамрагдсан кадруудын замналыг харахад энэ бүхэн тодорхой харагддаг.

Харин XXVI дугаар хурлаас хойш ялсан тал нь ялагдсан талдаа хайр найргүй ханддаг шинэ жишиг тогтчихлоо. 2018 онд 32, 33-ын бүлэг гэж хуваагдахад ялагдсан талд орсон улстөрчид өнөөдөр ихэнх нь улстөрөөс арчигдсан. Ялагдсан тал нь нэр хүндгүй улстөрчид, хуваагдлын шалтгаан нь явцуу эрх ашиг байсан, хамгийн гол нь асуудлыг УИХ, Засгийн газрын түвшнээс тэгтлээ доошлуулаагүй учраас энэ хайр найргүй дайн төдийлөн олон нийтэд анзаарагдаагүй. Энэ удаагийнх харин маш бохир, хүч түрсэн байдлаар явж байгаа учир хор уршиг ихтэй байж мэднэ.

Тодруулбал, Ерөнхий сайдад итгэл үзүүлэх эсэх асуудлыг хэлэлцсэн УИХ-ын чуулган, Ерөнхий сайдыг огцруулах тогтоолыг хүчингүйд тооцсон Үндсэн хуулийн цэцийн дүгнэлт, АТГ-ын сүдүүлэгтэй холбоотой худлаа, үнэн нь мэдэгдэхгүй мэдээллүүд гэх мэт дээр дуугүй тэвчсэн намын жирийн гишүүдийн тэвчээрийн утас тасарч мэднэ.

Хэрвээ III-IV сард намын дотоод сонгуулиуд МАН-ын зодоон 2.0 болж, өмнөх шиг шударга бус явагдах юм бол асуудал “хуваагдах” биш, нэмсөн зам салах тийшээ явж тун магадгүй байна.