Амт үнэрийг хориглосноор асуудал шийдэгдэхгүй, далд зах зээл рүү түлхэх эрсдэлийг нэмэгдүүлнэ

УИХ-ын гишүүн О.Номинчимэг амт үнэртэй электрон тамхийг хориглох заалтыг Тамхины хяналтын тухай хуульд оруулахаар зүтгүүлж байгаа тухай мэдээлэл гарсаар байна. Хэрэв энэ үнэн бол Монгол Улсын тамхины хяналтын бодлого шинжлэх ухаан, олон улсын туршлагаас улам бүр холдож, зөвхөн хориглолтод тулгуурласан хуучинсаг арга зам руу орж байна гэсэн үг.

Яагаад зөвхөн амт үнэрийг хориглох гэж?

Хэрэв зорилго нь хүүхэд хамгаалах юм бол насны хяналт, худалдааны тусгай зөвшөөрөл, торгууль, цахим худалдааны зохицуулалт, таних тэмдгийн шалгалт зэрэг бодит үр дүнтэй арга хэмжээнүүдийг яагаад эхэлж хэрэгжүүлэхгүй байгаа юм бэ гэх асуулт гарч ирж байна. Амт үнэр бол тамхи татдаг хүнийг шаталттай янжуураас салгахад хамгийн чухал хүчин зүйлүүдийн нэг юм.

Насанд хүрсэн тамхичид тамхины амттай бүтээгдэхүүнээс илүү жимс, гаа, амттан зэрэг өөр амттай бүтээгдэхүүнийг сонгосноороо тамхинаас сэтгэлзүйн хувьд холдож чаддаг. Ийм учраас Их Британи, Швед, Шинэ Зеланд зэрэг улсад амт үнэртэй бүтээгдэхүүн тамхидалтыг бууруулахад тодорхой үүрэг гүйцэтгэсэн талаар олон судалгаа бий.

Гэтэл Монголд яг эсрэгээр нь амт үнэрийг хориглож байна. Энэ бол эрүүл мэндийн бодлого биш, бодлогын зөрчил болж байна.

Дэлхий дахинд амт үнэрийн хориг тавьсан орнуудын туршлагыг харахад, нэг ижил үр дүн давтагддаг.

• Хар зах өсдөг.
• Хил дамнасан хууль бус худалдаа нэмэгддэг.
• Хэрэглэгчид зохицуулалтгүй бүтээгдэхүүн хэрэглэдэг.
• Зарим нь буцаад янжуур тамхинд шилждэг.
• Татварын орлого буурдаг.
• Хяналт хэрэгжүүлэх боломж мууддаг.

Гэтэл Монгол Улс өнөөдөр янжуур тамхины хууль бус худалдаатайгаа ч бүрэн тэмцэж чадахгүй байгаа. Ийм нөхцөлд амт үнэрийг хориглох нь асуудлыг шийдэхгүй, харин далд зах зээл рүү түлхэх эрсдэлийг нэмэгдүүлнэ.

Хэрэв бодлогын зорилго үнэхээр эрүүл мэнд бол дараах асуултад хариулах ёстой.

• Янжуур тамхи жил бүр хэдэн мянган хүний аминд хүрч байна вэ?
• Амт үнэртэй электрон тамхинаас болж Монголд хэдэн хүн нас барсан бэ?
• Яагаад хамгийн аюултай бүтээгдэхүүнд хамгийн зөөлөн, харин түүнээс бага эрсдэлтэй хувилбарт хамгийн хатуу зохицуулалт хийх гэж байгаад хариулт өгөх ёстой.

Монгол Улсад хүүхдийг хамгаалах бодлого хэрэгтэй. Гэхдээ хүүхдийг хамгаалах нэрээр насанд хүрсэн хүмүүсийн эрсдэл багатай сонголтыг устгах ёсгүй. Хүүхэд хамгаалах бодлого болон хор хөнөөлийг бууруулах бодлого хоёр зэрэгцэн оршиж чадна. Харин нэгийг нь нөгөөгөөр нь устгах гэж байгаа бол тэр нь бодлого биш, алдаа юм.

О.Номинчимэг гишүүн амт үнэрийг хориглох заалтаа шинжлэх ухаан, олон улсын туршлага, бодит үр дагаврын үүднээс дахин нягталж үзэх хэрэгтэй байна.