Монгол Улс Газрын тос боловсруулах үйлдвэр барихдаа бодлогын алдаа гаргасан уу

-Алтанширээгийн ГТБҮ-ээс урьтаж өөр үйлдвэрүүд ашиглалтад орох боломж бий юу-

Монгол Улс газрын тосны үйлдвэр байгуулахдаа стратегийн том алдаа гаргасан гэсэн шүүмж мэр сэр сонсогддог байсан билээ. Тодруулбал, жилд 1.5 сая тонн газрын тос боловсруулах хүчин чадалтай үйлдвэр хэрэгтэй гэж төсөөлсөн нь зөв боловч түүнийгээ ганц үйлдвэр болгож барьж байгаа нь учир дутагдалтай гэдэг байсан бөгөөд сүүлийн үеэд энэ шүүмж эрс чангарлаа.

Дэлхий нийт өнөөдөр төвлөрсөн дэд бүтцээс татгалзаж, тархмал эх үүсвэр рүү чиглэж хөгжиж байгаа. Аюулгүй байдал талаасаа энэ нь хамгийн зөв хувилбар гэгдэж байна. Эрчим хүчний салбараар жишээ татахад, өндөр хүчин чадалтай нэг том цахилгаан станцаас дүүргийн хэмжээний, цаашлаад өрхийн хэмжээний эх үүсвэр рүү шилжих үйл явц эхэлчихсэн өрнөж байна. Газрын тос боловсруулах үйлдвэртэй болох ажлыг яг энэ маягаар багадаа 3, түүнээс дээш үйлдвэрээр шийдэх боломж байжээ гэсэн санаа юм.

Бүр тодорхой хэлбэл, жилд 500,000 тонн газрын тос боловсруулах хүчин чадалтай гурван үйлдвэр, цаашдаа 300,000 тоннын хүчин чадалтай тав, 100,000 тоннын хүчин чадалтай 15 үйлдвэрээр шийдэх ч боломж байсан байж таарах гээд байна. 

Зарим эх сурвалжид хүчин чадлын хэмжээ багасах тусам газрын тос ялгах чадамж буурдаг /Том үйлдвэр 85 хувь, жижиг үйлдвэр 65 хувь/ гэж дурдсан байгаа ч өөр олон эрх сурвалжид жижиг хэмжээний газрын тос боловсруулах үйлдвэр нь барих, барьсны дараа ажиллуулах зардал багатай, цаг агаарын ямар ч нөхцөлд найдвартай ажилладаг гэх мэт олон давуу талтай байна. Хамгийн гол нь, инженерүүд жижиг хэмжээтэй газрын тос боловсруулах үйлдвэрийг маш богино хугацаанд буюу зургаан сараас нэг жилийн дотор бүрэн ашиглалтад оруулдаг аж.

Бага оврын газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн “алтан үе” эхэлсэн байна

Монгол Улс өдгөө жилд 1.5 сая тонн түүхий газрын тос боловсруулах хүчин чадалтай үйлдвэрийг Дорноговь аймгийн Алтанширээ суманд барьж байгаа. 1.35 сая тонн бүтээгдэхүүн ялгана гэдэг бол өндөр хувь. Боловсруулах үйлдвэр бага оврынх байх тусмаа өндөр чанартай бүтээгдэхүүн гаргах боломж багасдаг, түүнчлэн бага оврынх гэж жилд 1 сая хүртэлх тонн газрын тос боловсруулах хүчин чадалтай үйлдвэрүүдийг хэлдэг гэдгийг бодолцвол 1.5 сая тонн боломжийн хувилбар мөн. Гэхдээ дэлхий нийтийн чиг хандлагыг харвал бага оврын боловсруулах үйлдвэрийн “алтан үе” нэгэнт эхэлжээ.

Шалтгаан нь ОХУ-Украины дайн. ОХУ-ын агаарын довтолгооноос эсэргүүцэн хамгаалах систем доголдож, газрын тос боловсруулах үйлдвэрийг онилсон Украины довтолгоо амжилт олохын хэрээр бага оврын боловсруулах үйлдвэрүүдийн ач холбогдол нэмэгдэж байна.

ОХУ он гарсаар 13, энэ сар гарсаар гурван ч газрын тос боловсруулах үйлдвэрээ /ГТБҮ/ бүрэн зогсоосон талаар бид өмнө нь мэдлээлж байсан. Энэ үйлдвэрүүд бүгд том бөгөөд Саратовын ГТБҮ гэхэд л долоон сая тоннын хүчин чадалтай. Чухам энэ нөхцөл байдал Засгийн газрынх нь байр суурийг 180 градус өөрчилж, өдгөө бага оврын боловсруулах үйлдвэрийг дэмжихээр эргэлт буцалтгүй шийджээ.

ОХУ-д бага оврын буюу жилд 1 сая тонн хүртэлх хүчин чадалтай 80 орчим боловсруулах үйлдвэр байдаг аж. Эдгээр нь гадагшаа экспорт хийх эрхгүй, орон нутгийн хязгаарлагдмал орчинд л үйл ажиллагаа явуулдаг байсан бол одоо ач холбогдол нь эрс өсөж байна. ОХУ-ын энэ сургамжийг харсан бусад улс орон ч бага оврын боловсруулах үйлдвэрүүдэд ач холбогдол өгч эхэлжээ.

Манай улсын хувьд ч ижил. Аж үйлдвэр Эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдинням өнгөрсөн долоо хоногийн Засгийн газрын хуралдаанаас гарсан шийдвэрийг танилцуулах үедээ бага оврын боловсруулах үйлдвэрүүдийг дэмжинэ, зөвшөөрөл олгоход саад багатай гэсэн байсан. Энэ бол цаашид бага оврын үйлдвэрүүд Монголд баригдах боломж байгаа гэсэн үг. Хэрвээ төр үнэхээр дэмжих юм бол Алтанширээгийн ГТБҮ-ээс өмнө хэд, хэдэн жижиг оврын Боловсруулах үйлдвэр ашиглалтад оруулах /6 сараас 1 жилийн дотор барьдаг/ боломж байна. Үйлдвэр баригдсан тохиолдолд "Петрочайна Дачин Тамсаг" газрын тосоо манайд худалдах учиртай.